SMOLAREK PRZEMYSŁAW


Przemysław Leon Smolarek

Radni Rady Miasta Gdańska 1990 – 1994


 

Przemysław Leon Smolarek urodził się 30 czerwca 1925 r. w Łodzi. Zmarł 18 czerwca 1991 r. w Gdańsku. Pochowany został na Cmentarzu Łostowickim w Gdańsku.

Ojciec Józef (wg niektórych źródeł – Leon) pracował w szkole powszechnej jako nauczyciel; w wyniku klęski wrześniowej osadzony został w obozie jenieckim w Niemczech, a w grudniu 1939 r. pozostali członkowie rodziny – żona i dzieci – trafili do obozu w Radogoszczy na przedmieściach Łodzi. Matką była Maria, z domu Matyczyńska.

Był żonaty z Danutą. Miał dwoje dzieci – córkę Hannę (ur. 1959) i syna Bolesława (ur. 1961).

W okresie II wojny światowej został wysiedlony do Krakowa. W latach 1942–1945 należał do zgrupowania Armii Krajowej „Żelbet”; używał pseudonimów Charlie i Lechita. Ukończył szkołę podchorążych, po czym został dowódcą drużyny i uczestniczył w akcjach dywersyjno-sabotażowych. W sierpniu 1944 r. został przypadkowo aresztowany w tzw. łapance i osadzony w obozie Plaszow (w Płaszowie). Przebywał tam do października 1944 r. (Niektóre źródła podają, że aresztowanie nastąpiło w sierpniu 1942 r.). W roku 1945 ujawnił się przed władzami jako żołnierz AK i podjął studia w normalnym trybie na Uniwersytecie Jagiellońskim. Ze względu na swoją przeszłość i przynależność do AK był wielokrotnie zatrzymywany, a w roku 1947 przez krótki czas aresztowany.

Egzamin maturalny zdał w ramach tajnych kompletów. Ukończył studia na Wydziale Historii Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie. W 1948 r. obronił pracę magisterską pod tytułem: „Kampania mołdawska Jana III Sobieskiego w roku 1961”, której promotorem był profesor Władysław Konopczyński. Od 1947 r. pracował jako asystent wolontariusz na UJ, w katedrze prowadzonej przez profesora Romana Grodeckiego. W roku 1950 uzyskał stopień doktora, obroniwszy pracę pod tytułem: „Rzeczpospolita wobec wojny północnej 1700–1721” napisaną również pod kierunkiem profesora Konopczyńskiego. W latach 1950–1951 był zatrudniony jako starszy asystent na Uniwersytecie Łódzkim, na który przeniósł się w roku 1948 po usunięciu profesora Konopczyńskiego z UJ. Powyższe stanowisko naukowe jednak stracił z polecenia tamtejszych władz partyjnych, ze względu na głoszenie podczas zajęć akademickich niepopularnych, jak na tamte czasy, poglądów politycznych. W latach 1951–1952 był nauczycielem w Liceum Ogólnokształcącym w Świnoujściu. Po krótkim czasie otrzymał nakaz opuszczenia miasta i przeniósł się do Szczecina. Stopień doktora habilitowanego z zakresu historii szkutnictwa wczesnośredniowiecznego otrzymał, na podstawie dokonań naukowych i publikacji, w 1970 r. na Uniwersytecie Łódzkim. Od 15 października 1977 r. pracował tam na stanowisku docenta. 16 maja 1991 r. Rada Naukowa Instytutu Sztuki Polskiej Akademii Nauk zdecydowała się wystąpić o nadanie mu tytułu naukowego profesora nauk humanistycznych, lecz z powodu jego śmierci nie zdążyła tego zrobić.

Z wykształcenia i zamiłowania był historykiem, muzealnikiem, archeologiem, filozofem. Był wybitnym naukowcem. W latach 1952–1958 pracował jako kustosz Działu Morskiego Muzeum Pomorza Zachodniego w Szczecinie. Był inicjatorem wniosku o powołanie w Gdańsku Muzeum Morskiego. W 1959 r. oddelegowany został przez Muzeum Techniki Naczelnej Organizacji Technicznej w Warszawie do Gdańska w celu utworzenia tam Muzeum Morskiego. W roku 1960 mianowano go kierownikiem Oddziału Morskiego Muzeum Pomorskiego. W tym samym czasie pracował nad przygotowaniem nowej placówki. 15 stycznia 1962 r. objął stanowisko dyrektora otwartego 1 stycznia 1962 r. Muzeum Morskiego w Gdańsku. Funkcję tę pełnił aż do końca życia, tworząc nowe działy, rozwijając działania archeologii pomorskiej i prowadząc współpracę międzynarodową.

Na siedzibę Muzeum pozyskał budynek Żurawia. Z jego inicjatywy, pod jego kierownictwem i na skutek jego działań powstały następujące oddziały MM (od 1972 r. – Centralne Muzeum Morskie, od 2013 r. – Narodowe Muzeum Morskie): Muzeum Latarnictwa w Rozewiu, Muzeum Rybołówstwa na Helu, Muzeum Wisły w Tczewie, statek-muzeum „Sołdek” w Gdańsku i statek-muzeum „Dar Pomorza” w Gdyni. Był inicjatorem serii wydawniczych: „Prace Muzeum Morskiego w Gdańsku”, „Publikacje Muzeum Morskiego w Gdańsku” i „Katalogi Zbiorów CMM”. Ponadto zapoczątkował badania podwodne, nautologiczne w Zatoce Gdańskiej skupiające się na poszukiwaniu i zabezpieczeniu wraków historycznych jednostek morskich, m.in. eksplorację szwedzkiego okrętu „Solen”, zatopionego podczas bitwy pod Oliwą w roku 1627, oraz statku handlowego z XV w. zwanego „Miedziowcem”. Doprowadził do zlokalizowania około 30 wraków, a duża część z nich okazała się być cennymi stanowiskami archeologicznymi.

W grudniu 1980 r. znalazł się w grupie inicjatorów reaktywowania Ligi Morskiej i wybrany został na pierwszego jej prezesa. Urząd ten piastował w latach 1981–1982. Po wprowadzeniu w Polsce stanu wojennego został przez władze usunięty ze stanowiska.

Był autorem dziesięciu publikacji z zakresu szkutnictwa oraz marynistycznych, m.in.: „Z dziejów polskiej floty” (Warszawa 1957), „Dawne żaglowce” (Gdynia 1963), „Studia nad szkutnictwem Pomorza Gdańskiego X–XIII wieku (Gdańsk 1969). W 1973 r. założył pismo „Transport Museums” będące periodykiem Międzynarodowego Stowarzyszenia Muzeów Transportu (IATM). Był jego redaktorem do 1989 r. Opublikował setki artykułów naukowych zarówno w prasie polskiej, jak i obcojęzycznej.

W 1958 r. zainicjował powstanie Towarzystwa Przyjaciół Muzeum Morskiego. Był działaczem „Solidarności” i Ligi Morskiej, członkiem Gdańskiego Towarzystwa Naukowego, a także międzynarodowych organizacji naukowych. W latach 1977–1983 pełnił funkcję prezydenta Międzynarodowego Stowarzyszenia Muzeów Transportu. Był działaczem opozycji demokratycznej. W roku 1980 został członkiem ogólnopolskiego Komitetu Obrony Więzionych za Przekonania. Był współzałożycielem Klubu Myśli Politycznej im. Konstytucji 3 Maja (1980–1981). W 1988 r. został laureatem Nagrody Prezydenta Miasta Gdańska. Był inicjatorem powołania w 1991 r. Związku Miast i Gmin Nadmorskich.

Od 1990 r. do śmierci był członkiem Rady Miasta Gdańska wybranym z ramienia Komitetu Obywatelskiego „Solidarność”. W 1990 r. kandydował na przewodniczącego Rady. Należał do zespołu ds. oddawania w użytkowanie obiektów zabytkowych.

Od najmłodszych lat był zapalonym piłkarzem. W latach 1941–1948 u boku Jerzego Jurowicza trenował piłkę nożną w krakowskiej Wiśle – na pozycji bramkarza.

Wielokrotnie był nagradzany i odznaczany. Został uhonorowany Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski, Złotym Krzyżem Zasługi, Brązowym Krzyżem Zasługi z Mieczami, Medalem Wojska, Krzyżem Armii Krajowej, Medalem 30-lecia Polski Ludowej, Odznaką Honorową „Zasłużony Pracownik Morza”, Odznaką „Za Opiekę nad Zabytkami” oraz Odznaką Honorową „Zasłużony Ziemi Gdańskiej”.

Istniejący od 1991 r. Związek Miast i Gmin Morskich przyznaje nagrodę im. Przemysława Smolarka za istotny wkład w aktywizację albo rozwój spraw morskich w samorządach Polski.



→ Powrót do litery S.